Мазаалай буюу Говийн баавгай (Ursus arctos gobiensis) бол дэлхий дээр зөвхөн Монголын Говьд амьдардаг, цөл нутагт дасан зохицсон цорын ганц баавгай юм. Дэлхийн хамгийн ховор баавгайд тооцогддог бөгөөд 2026 оны байдлаар 51 орчим бодгаль үлдсэн байна. Энэ нийтлэлд мазаалайн онцлог, нутагшил, тоо толгой, хоол тэжээл, хамгааллын талаар дэлгэрэнгүй танилцуулж байна.
EN The Mazaalai, or Gobi bear (Ursus arctos gobiensis), lives only in Mongolia's Gobi and is the only bear adapted to desert life. It is considered the world's rarest bear, with about 51 individuals estimated as of 2026. This post covers its features, range, population, diet and conservation.
Тэмдэглэл: тоо толгойн тооцоо эх сурвалжаас хамааран зөрдөг. 1996–2018 онд нийт 51 бодгаль илэрсэн ч 2021 онд хэвлэгдсэн урт хугацааны генетик судалгаа 31 орчим гэж тооцсон. Албан ёсны мэдээгээр 2016 онд 22, 2022 онд 52, 2026 онд 51 орчим гэж бүртгэгдсэн.
EN Note: population estimates vary by source. 51 bears were detected between 1996 and 2018, while a long-term genetic study published in 2021 estimated about 31. Official figures give 22 in 2016, 52 in 2022 and about 51 in 2026.
1. Мазаалай гэж ямар амьтан бэ / 1. What is the Mazaalai
Мазаалай бол хүрэн баавгайн дэд зүйл боловч бусад хүрэн баавгайгаас хамаагүй жижиг. Насанд хүрсэн эр нь 96–138 кг, эм нь 51–78 кг жинтэй. Зуны зүс жигд хүрэн бор, өвөл хавар бор саарал болж, хэнхдэг, хүзүүний угт цайвар толботой байдаг. Нас бие гүйцсэн эрийг шармаахай, эмийг эвш гэж нэрлэдэг. Халуун, хуурай цөлд амьдарч дасан зохицсон дэлхийн цорын ганц баавгай юм.
EN The Mazaalai is a subspecies of brown bear, but much smaller than other brown bears: adult males weigh 96–138 kg and females 51–78 kg. Its coat is brown in summer and greyish-brown in winter and spring, often with a pale patch on the chest and neck. It is the only bear in the world that has adapted to a hot, dry desert.
Латин нэр: Ursus arctos gobiensis
Жин: эр 96–138 кг, эм 51–78 кг
Биеийн урт: ~150 см
Наслалт: 25–30 жил
Статус: Нэн ховор (Монголын Улаан ном), CITES I хавсралт
EN Latin name: Ursus arctos gobiensis
Weight: males 96–138 kg, females 51–78 kg
Body length: ~150 cm
Lifespan: 25–30 years
Status: Critically endangered (Mongolian Red Book), CITES Appendix I
2. Нутагшил / 2. Where it lives
Мазаалай Говь-Алтай, Баянхонгор аймгийн өмнөд хэсэгт орших Говийн их дархан цаазат газрын «А» хэсэгт л амьдардаг. Түүний амьдрах орчин усны эх үүсвэрийн ойролцоох 23,600 км² орчим нутгаар хязгаарлагддаг. Гол нутагшил нь Аж Богд, Тост, Нэмэх дуул, Ээж хайрхан, Захуй, Зармангийн баянбүрд, Эдрэнгийн нуруу, Цагаан богд юм. Хамгийн их хамааралтай нь Атас-Ингэс, Шар хулс, Цагаан богд гэсэн гурван баянбүрдийн бүс.
EN The Mazaalai lives only in Section A of the Great Gobi Strictly Protected Area in southern Govi-Altai and Bayankhongor provinces. Its range is limited to about 23,600 km² near water sources. Key areas include Aj Bogd, Tost, Nemekh Duul, Eej Khairkhan, Zakhui, the Zarmangiin oasis, the Edrengiin range and Tsagaan Bogd, with the strongest ties to three oasis complexes: Atas-Inges, Shar Khuls and Tsagaan Bogd.
Хамгаалалттай газар: Говийн их дархан цаазат газар «А» (1975 онд байгуулсан)
Нутаг дэвсгэр: ~23,600 км²
Гол баянбүрдүүд: Атас-Ингэс, Шар хулс, Цагаан богд
📍 Google Maps дээр харах
EN Protected area: Great Gobi A Strictly Protected Area (est. 1975)
Range: ~23,600 km²
Key oases: Atas-Inges, Shar Khuls, Tsagaan Bogd
3. Тоо толгой / 3. Population
Мазаалайн тоо олон арван жилийн турш маш цөөн байсаар ирсэн. Улаан номын мэдээгээр 1960-аад онд 15–20, 1980-аад оны сүүлчээр 50–60, 1990-ээд оны эхээр 30 гаруй толгой байжээ. Сүүлийн жилүүдэд хамгааллын ажлын үр дүнд тоо нь өсөж, 2016 онд 22 байснаа 2026 онд 51 орчим болжээ. Хамгийн том аюул нь генетикийн олон янз байдал маш бага байх явдал бөгөөд энэ нь дэлхийн хүрэн баавгайн популяциас хамгийн бага үзүүлэлтийн нэг юм.
EN The Mazaalai has remained extremely rare for decades. Red Book data show 15–20 bears in the 1960s, 50–60 in the late 1980s and just over 30 in the early 1990s. Thanks to conservation work numbers have risen from 22 in 2016 to about 51 in 2026. A major risk is its very low genetic diversity, among the lowest ever recorded in any brown bear population.
1960-аад он: 15–20
1980-аад оны сүүл: 50–60
2016 он: 22
2022 он: 52
2026 он: ~51
EN 1960s: 15–20
Late 1980s: 50–60
2016: 22
2022: 52
2026: ~51
4. Хоол тэжээл, амьдралын хэв маяг / 4. Diet and behaviour
Мазаалай голдуу ургамлаар хооллодог бөгөөд хоолных нь ердөө 8% орчим нь амьтны гаралтай. Хармагийн жимс, бажууны үндэс, навч, зээргэнэ, сухайн навч иддэг бөгөөд заримдаа мэрэгч, шавьж, гүрвэл барина. Ихэвчлэн ганцаараа амьдардаг, зөвхөн орооны үе болон бамбарууш өсгөх үед хамт байдаг. Өвлийн 11-р сараас 3-р сар хүртэл агуй, хонгил, сухай, заг дор ичээндээ хэвтдэг. Эвш нь жил өнжин төллөж, ихэвчлэн ихэр бамбарууш гаргадаг.
EN The Mazaalai feeds mostly on plants, with only about 8% of its diet coming from animals. It eats Nitraria berries, wild rhubarb roots and leaves, and other desert plants, and sometimes rodents, insects and lizards. It is usually solitary except in the mating season and while raising cubs. From November to March it hibernates in caves, crevices or under tamarisk and saxaul thickets. Females give birth every other year, often to twins.
Хоол: хармагийн жимс, бажууны үндэс, ургамал; ~8% амьтны гаралтай
Ичээ: 11-р сараас 3-р сар хүртэл
Төллөлт: жил өнжин, ихэвчлэн ихэр
EN Diet: Nitraria berries, wild rhubarb roots, plants; ~8% animal food
Hibernation: November to March
Breeding: every other year, often twins
5. Хамгаалал / 5. Conservation
Мазаалайг агнахыг 1953 онд хуулиар хориглож, 1975 онд түүний амьдрах орчныг хамгаалах зорилгоор Говийн их дархан цаазат газрыг байгуулжээ. 1985 оноос хойш хавар, намар усны эх үүсвэрийн ойролцоо нэмэлт тэжээл (улаан буудай, эрдэнэ шиш, лууван) тавьж байна. «Мазаалай баавгайг хамгаалах үндэсний хөтөлбөр» (2014–2030) хэрэгжиж, 2024 оныг «Мазаалай баавгай хамгаалах жил» болгон зарласан. Жил бүрийн 2-р сарын 28-ны өдрийг Мазаалайн өдөр болгон тэмдэглэдэг.
EN Hunting the Mazaalai was banned by law in 1953, and the Great Gobi Strictly Protected Area was created in 1975 to protect its habitat. Since 1985 supplemental food (wheat, corn, carrots) has been placed near waterholes in spring and autumn. A National Programme for Mazaalai Conservation (2014–2030) is under way, 2024 was declared the Year of Mazaalai Protection, and 28 February is celebrated each year as Mazaalai Day.
1953: агнахыг хориглосон
1975: Говийн их дархан цаазат газар байгуулсан
1985 оноос: нэмэлт тэжээл
2014–2030: Үндэсний хөтөлбөр
2-р сарын 28: Мазаалайн өдөр
EN 1953: hunting banned
1975: Great Gobi SPA established
Since 1985: supplemental feeding
2014–2030: National Programme
28 February: Mazaalai Day
Мэдэх зүйл / Good to know
- Говийн их дархан цаазат газар нь хамгийн хатуу хамгаалалттай бүс тул зөвшөөрөлгүй орохыг хориглодог.
The Great Gobi SPA is strictly protected; entry requires a permit. - Мазаалайг байгальд харах нь бараг боломжгүй. Тэдний тухай судалгаа ихэвчлэн автомат камер, үсний дээжээр хийгддэг.
Seeing a Mazaalai in the wild is almost impossible; research relies on camera traps and hair samples. - Мазаалайг хамгаалах үйлсэд хандив, сайн дурын ажлаар оролцож болно.
You can support Mazaalai conservation through donations or volunteering.
Эх сурвалж / Sources
Wikipedia (Gobi bear; Мазаалай), Bear Biology Conference 2026 (Movement Dynamics of the Gobi Bear), IBCM 2025 (Behavior of the Desert Living Gobi Bear). Зургууд: Wikimedia Commons, тус бүрийн доор зохиогч, лицензийг дурдсан.
No comments:
Post a Comment